Bene bènnidos a Salimbasica su blog de Maurìtziu Sale

29/02/16

Sa Punna


(Foto Alberto Ghizzi Panizza)

Sa punna diat dèvere èssere una ebbia: sa Limba. Su Sardu. Iscritu, chistionadu, cantadu o retrogadu, pagu importat. Importat a l’imparare, a l’impreare, a l’amparare. Ma no est gasi, a dolu mannu. A bias paret  chi in palas de cada pelea, de cada pensamentu, de cada atzione chi pertocat sa Limba, nch’apat àteru. E paret chi sa punna primària siat àtera. No est chi unu non tèngiat su deretu de nàrrere su chi pensat, finas artziende sa boghe o de iscrìere su chi li paret, finas arrodende su lapis, pro caridade. Semus in una casta de democratzia duncas cadaunu podet nàrrere sa sua. No est custu. 

Est sa manera, est s’intrànnia, sunt su sestu e s’annestru generale chi no andant. E sos addòbios in cuntemporànea – finas sena lu chèrrere  - nos dant contos giustos de su chi semus. Mescamente s’incràs. Est unu cresche-cresche, a trassa geomètrica, de brigas, de benenu e de mùtria mala. Pro ite? Ca sos chi nde faeddant, chi aparitzant, chi crìticant -  in logu de giornale, siat in pabiru o in lìnia, in logu de sitos sotziales o in logu de aposentu pùblica o privada - sunt semper sas matessi pessones. Cun sos matessi sentidos. Cun sos matessi argumentos. E, su prus, cun sa matessi malintrànnia. Gente noa, a sa dibata, non bi nd'intrat. No intrat ca timet. Timet a isballiare. No ischit a chie si dare. Timet a ofèndere, a primare a calicunu. Sa cunfusione est manna. E sos chi diant dèvere no acrarint. No agiudant. Cunfirmant petzi sos pàrreres issoro, impuntzende a los sighire, ca sunt issos sos chi tenent sa resone e sos àteros sunt una chedda de cabras. E sa gente si nch'istèsiat. Semper de prus. Est istraca. Infadada. Semus cara a cara a una ibridatzione indutiva chi protzedet dae su particulare conca a s'universale e chi nch'at a cròmpere, in su giru de pagos annos,  petzi a s'isterilidade. A un'ispètzia de impotentia generandi. 

Unu pagu comente est acontèssidu pro su boe marinu (monachus albiventer) chi si nch'est estintu. Calicunu m’at a nàrrere chi est istadu fintzas a cajone de sa catza chi dae semper nd'at fatu s'òmine. E est a beru, ma est mescamente sa carèntzia de cuncàmbiu generatzionale dae s’esternu chi nd'at arressadu  s'evolutzione. Sa còpula bi fiat eja, ma semper intre sos matessi esemplares. E sena possibilidade de si perpetuare. Sas fèminas retziant su sèmene, ma no ingraidaiant. Sos oos non fiant prus fèrtiles, su sèmene fiat pagu prus chi no abbadùgia o ispica mùrina: sicu, inerte.  Contu de gònades. Àrridas. Lunàdigas. 

Sena ideas e sena argumentos noos, duncas e mescamente sena cuncàmbiu de ideas, sena voluntade firma de incontru e non de partzidura, semus trumas arrocadas in subra de duos, tres o finas prus montigros. Aboghinende·nos·nche a pare sas peus ingiùrgias. Ispainende fàulas s’unu in contu de s’àteru. Cadaunu pro afortire s’ala sua e indebilitare s’angena. Iscacamurrende·nos a pare sas fartas e sas debilesas. Firmos, semper in su matessi logu, iscudende·nos a pedra pro nos fèrrere a pare.

Su prus de sas bias, però  sena mancu bi reventire a nche cròmpere a s'àtera ala. Ca sa pedra si nche ruet a mesu tretu. Ca no est bastante s’atza intelletuale, no sunt bastantes sa fortza de sa resone e de sa vàllia argumentende. E s’arriscu est chi corfemus a chie non b'intrat nudda ca mancari est colende peri sos montigros petzi in chirca de  antunna. Sos giòvanos e sos pipios, pro nàrrere. In finitias est semper sa matessi mèmula infadosa e dannàrgia. Nche semus a su paradossu chi chie nos paret chi siat punnende pro sa Limba (naro «paret» ca est petzi un’impressione projetada, una fàula) est su mortore de sa Limba matessi.  Sas metàforas sunt graes l'ammito, ma giai m'ant a perdonare sos ischidos, sos mannos, sos polìticos, sos funtzionàrios, sos egèmones, sos iscritores, sos editores, sos traballadores ùtiles o inùtiles, sos militantes de primore o chi gasi si creent, sa classe dirigente e totu sos chi punnant a bi devènnere...ca a bisu meu custa  no est una cherta de veridade ebbia e chi duncas mudat cunforma a su puntu de annotu, ma est unu fatu. 

Unu fatu non negàbile. Non contravertìbile. Non confutàbile. Sena cuncàmbiu sàbiu e pàsidu de ideas, sena cunfrontu reale e a ispàstigu, sena libertade e rispetu, s’isterilididade est assegurada e cun issa s’estintzione. Giai nd’amus àsiu nois de cummemorare pessones de gabbale comente a Juanne Maria Angioy, a Juanne Frantziscu Pintore, a Larentu Pusceddu, a Ànghelu Caria e a àteros meda chi non basto a mentovare, si posca non semus dinnos mancu de lis prèndere sos botes. Si li cherimus fàghere taca a sa polìtica, pro chi nos leet in cunsideru, tocat a leare conca a dae in antis costàgiu a pare, fintzas cun chie no la pensat che a nois in contu de norma o de ortografia. Chirchende unu mèdiu aunidore e no àteras cajones de ischirriadura. Lu podimus e lu devimus fàghere totus, sena pensare a sa batighedda nostra, ma petzi a istèrrere su campu mannu pro sa prantàrgia noa e no a nch'ispèrdere su sèmene. Ca custu est, su chi est acontessende.





04/11/15

Faeddende, Iscriende e Cantende in SARDU




In Otieri, su 31 de Santugaine de su 2015, b’at àpidu un’addòviu chi at aunidu galu de prus su mundu de sa Limba cun su de sa Mùsica. Organizadu dae su “Premio Biennale città di Ozieri” - sòtziu de màdrighe musicale, presente in su territòriu dae belle trinta annos -  teniat comente tema primàrgiu  Faeddende, Iscriende e Cantende in SARDU. Su presidente, Pinuccio Aini e su segretàriu, Antonello Lai ant chertu chi, a faeddare de Mùsica esseret Antonio Deiara. In sa relata sua, su musicòlogu at acraridu su cuntzetu tècnicu de Prosodia. Su setore de sa linguìstica chi istùdiat s'intonazione, su ritmu, sa durada (isocronia) e s'atzentu in su limbàgiu chistionadu e cantadu. At definidu sas diferèntzias intre  coros polivocales e polifònicos e  - serrende -  at istèrridu una casta de pentàlogu cun propostas de giudu chi moviant totus dae su faeddu Promòvere :
• in cada iscola unu repertòriu cun a su nessi su 50% de cumponimentos in Limba sarda e in totu sas variantes suas alloglotas. Rispetende sa mètrica e sa musicalidade de sa limba cantada.
• in sas iscolas tzìvicas de mùsica eventos finales chi nch'incruant a su nessi su 50% de cumponimentos in Limba sarda e in totu sas variantes suas alloglotas.
• sos matessi eventos in sas bandas musicales e in sos coros polifònicos o parrochiales.
• s'istùdiu de s'innu ufitziale de Sardigna in cada iscola, semper rispetende sa mètrica e sa musicalidade de sa limba cantada.
• in sos Cunservatòrios de Tàtari e de Casteddu, su cumponimentu e s'istùdiu de
Òperas didàticas in Limba sarda  e in totu sas variantes suas alloglotas, de difùndere in totu sas iscolas sardas.

A arringare imbetzes sa Limba in sesi e su caminu peleosu suo pro s’unidade, ant chertu  tres operadores de isportellu de sos Ufìtzios linguìsticos territoriales. Professionistas a dolu mannu precàrios  - a dae chi sos isportellos sunt serrende belle totus -  a cajone de sa crisi e de sas mènguas finantziàrias. In su Tzentru culturale de Santu Frantziscu  - fràigu antigu e a nuscu de connoschèntzia - Gianfranca Piras iscanesa, Valentina Schirru durgalesa e Antonello Innàtziu Garau
biddobranesu ant faeddadu de su caminu traballosu, ma ditzosu pro nche cròmpere a un’istandard de iscritura. E de cantu potzat èssere profetosu a tènnere un’ortografia ùnica pro totu sos sardos, mantenende cadaunu s’allega de sa bidda sua. Pro sos organizadores nche fiat cròmpidu - dae s’ora - su momentu de lis donare torra cunsideru. De su restu, chie mègius de issos podiat connòschere su raportu intre Limba iscrita e utentes? Fiat giustu a lis reconnòschere sa balia e sa cumpetèntzia. Ca  - finas si sos guvernantes nche los ant postos a unu chirru, neghende·bi·lis -  lis tocaiat su reconnoschimentu dèvidu a chie – in die pròina o soliana, in tempos polìticos bonos o reberdes -  at promòvidu e ghiadu sa difusione de sa Limba ufitziale in totue. Peri sas biddas prus a tesu, prus ismentigadas e  - a bias -  isputzigadas. Promovende e mandende a dae in antis unu progetu nàschidu e ammaniadu dae àtere, non dae issos matessi, ma postu in òpera cun sa balentia e sa maestria chi petzi issos – òmines e fèminas de gabbale – galu oe in Sardigna podent bantare. Semus chistionende de sas maestràntzias e prestadores de òpera pagu prus che in donu, ma non traballadores de badas. Formados e ispetzializados comente a pagos, ant semper fatu su traballu grae, imboligosu e fàtzile nudda, de organizare e difùndere  - peri sas Comunas – su progetu de unificatzione de sa Limba. Progetu galu oe ùnicu. Ùnicu e ufitziale. Sunt issos chi ant fatu tocare cun manu, a mannos e  minores, su valore prus fundudu de sa chirca de unidade linguìstica. E si est a beru chi – cun sentidu a bias negativu - in Sardigna si costumat a nàrrere Chentu concas chentu berritas, si nât fintzas  Chentu biddas  chentu limbàgios. Ma cun sentidu positivu e profetosu. Assentu bidu semper comente impedimentu pro s’unidade, ma - in càmbiu e in pràtica - sa richesa de s’ìsula nostra. Richesa chi cheret giuta a ditzu ditzosu conca a sa crèschida sotziale, polìtica e culturale. E gasi est istadu finas sa die, in Otieri, cun s’agiudu mannu de custos professionistas pagu mentovados, ma ativos comente a pagos in cada logu. Siat in Iscola, siat in logu de Sòtziu, siat in logu de Ufìtziu pùblicu. A àteros annos mègius e a tempus prus.
E -  cojuada cun poesia, prosa e mùsica - chi siat sa de sa Limba, sa bandera identitària chi nch’issendat sa Sardigna a rodeu peri totu su mundu.

29/09/15

Benenu

                                                                                                                  (Mamba nieddu. Fotografia leada dae sa rete )


Benenu



Sustantivu m.s.[dae su latinu venēnum. Podet èssere chi orìginet finas dae Venus, sa dea e duncas cun su sentidu originàriu de «maia», unu lìcuidu pro otènnere s'amore de chie si nche lu bufat]. 

•Sentidu printzipale

Sustàntzia de orìgine esògena chi, introduida in su corpus in cale si siat manera, fintzas in cantidades minores, cumpromitet s'integridade de sa carena o sas funtziones suas, cun efetu a bias immediatu, a bias ritardadu, ma semper generale interessende a cando su sistema nervosu, a cando su càrdio-tzirculatòriu a manera reversìbile o irreversìbile, fintzas cajonende sa morte de chie l'at pigadu.

•Figuradu
Sentidu chi buddit in intro, corrompende s'ànima de chie nde patit o chi tendet a manera trampera e imboligosa a fàghere dannu a chie nde sufrit o a chie est indiritzadu: su b. de s'òdiu, de s'invìdia; b. de sa gelosia. Cun unu sentidu particulare, impreadu a raru, b. de s'argumentu, trampa o allusione rànchida o riferimentu marigosu narados in suspu.
Su versu de Dante in su de XXXI càntigos, tertzina 75 de su Purgatòriu: «Ben conobbi il velen de l'argomento», «Connotu apo venenu 'e s'argumentu»(Trad.Pàule Monne).

•Figuradu prus comunu e difusu
Sentidu de fele e de contrariedade, de malu sàmbene, de ràngulu: est prenu de b. contra a nois; nch'aiat b. in sos faeddos suos; un'artìculu prenu de b.; pinna infusta in su b. naradu a iscritores de malu istripile; tènnere in corpus su b. èssere prenu de àstiu, de ranchidore; ruspire b. nàrrere paràulas rànchidas; mastigare b. a si nche rosigare s'ànima e su coro pro arrennegu o pro brivadura o pro impotèntzia de cale si siat casta.

25/08/15

Isgramàtica. Italianu de Sardigna


Unos cantos esempros befulanos chi apo ammaniadu pro cumprèndere cantu nche semus a tesu galu dae su bilinguismu perfetu.


• Scusi. Cosa,voleva?

• 
-Ànto,ci scendiamo a polpi oggi?
  -Ohi,lasciami la testa,non sia che ce ne siano pure.
  -È una guerra a trovarne già lo so, ma forse la bellezza è proprio quella lì.
  -Prima era il posto pieno qui e gente cercando, nulla! 
  -Vero.Ne dava molti.Ora per toglierne uno invece, tocca uscirci a casino.
  -Converrà sedersi a casa ,allora.
  -Minimo.

• 
(Criptadu ) Vedete amici cari, quantunque io mi possa sforzare, non riuscirò mai ad andare da voi, semmai ci verrei.
Ecco sì, verrò da voi al più presto e poi semmai, sempre presto me ne andrò, eh! Facciamo così .

• 
-A funghi sei?
  -No,no a asparagi, ma è già tutto cercato vedo.
  -Eeh caro mio, non è che me ne vieni da punta di casino e pretendi il posto senza toccato dalla gente di qui.
  -Ma anche io vivo qua!
  -Eja,eja già lo so che sei accantierato qui, ma il posto vuole conosciuto bene se no a trovarne non ne trovi.

• R
isposta de un'eletrotècnicu. 
  -Eh,caro mio, lì l'Adattatore ci vuole!
  -Ci vuole? Come, ci vuole?
  -Eja, per smontare il pezzo,mi'. L'adattatore ci vuole! 
  -Ma ci vuole cosa? Ci vuole bene? Ci vuole al suo cospetto, questo Adattatore o cosa?
  -Ohi, l'adattatore ci vuole se no così non fa a smontarlo.
  Est  inùtile a insìstere: bi cheret s'adatadore, bi cheret!

• 
Èsci·me·ne!
  Locuzione dotta, usata prevalentemente come invito a qlcn affinché abbandoni fisicamente  chi la pronuncia. O parte di   esso. 
  Es. Èsci·me·ne dai coglioni!

• 
- È un falso guarda, mi ride in faccia e pensa·ti che non mi può vedere!
   - Ah! È cieco?
   -No,no balla già ci vede: la pancia gliene scenda!
   -La pancia? Quindi è sovrappeso, diciamo.
   -Ma cosa cazzo...? Coglione, è! 

• 
 (Roy Batty in Blade Runner: gerundio finale)    "Io ne ho visti di umani al centro commerciale, comprando cose e spendendo soldi a ira,che non potreste nemmeno       immaginarvi:
   donne da combattimento facendo cosa, vicino alla cassa o mamme sgridando figli a colpi di bastioni Vileda,
   e ne ho visto di gaggi B a colletto alzato, isalenati nel buio vicino ai perizoma di Sloggi & Tannhäuser.
   E tutti quei momenti andandosene, perduti nel tempo,
   come schiumandone dalla doccia.
   A finirla sia! Ajò."
• "
Fonosinonimi":  ITA Smazzare vs SRD Smatzare. 
  Es. "Il muggine vuole smatzato, prima di cuocerlo.Come le carte, prima di giocare." 
• "
Agrodiscorsi": -Oh Peppì,in campagna ci siete domani, che passiamo?
-Boh,non lo so. Forse dobbiamo salire a Nùoro che Lei* ci ha una visita.
-Allora passatevene voi quando state tornando.Noi già siamo sempre qui.Ci tocca,già lo sai.Eh eh.
-Toglimi una curiosità Francè,ma olive dando ve ne sta quest'anno? Qui non ne sta facendo manco a balla.
-Ohi, lascia che è già il terzo viaggio di letame che mi faccio.
-Anch'io. Oh!...e la faccio tutto il giorno qui eh,sempre a pompa tirata. Meno male che ci ho il pozzo, sennò...
-E cosa sarà,secondo te?
-Cosa sarà,cosa?
-Come, cosa sarà cosa? Cosa sarà che ci hanno quest'anno?
-Ah!...e vai e cerca tu, tutto può essere. Antonio dice che forse è quella passata di storni, a maggio.
-Eh passata così... a nuvole erano,non sembra vero!
-Hanno riportato gli alberi a niente,a niente del tutto.
-Oh ascò' già gli passerà,se gli vuol passare e se no già si arrangeranno.
-Ah beh, sì.Garantito eh! Se ne vuol fare ne faccia sennò mai si veda! 
NOTE: (*) Curiosità autoctone. Dorgali:
"Lei" (in sardo "Issa" in maiuscolo), se a parlarne è un marito,sarebbe la moglie.
"Lui" (in sardo "Issu" in maiuscolo), se a parlarne è una moglie,sarebbe il marito. 
Per antonomasia! 
Es. Come declinare gentilmente un invito a uno di quegli spuntini pantagruelici:
"Dia èssere istau peri bènniu, ma apo a Issa corcàa**, mischina. A s'àtera borta,oje non fachet!" 
(**) Corcàa= Dicesi di persona stesa sul letto sì,ma ammalata.

A nos lèghere sanos
M.









18/08/15

Aprètzios


Non b'est petzi s'emergèntzia sirbones, in Sardigna.
Àteras genias de animales sunt contribuende a sa derrota de s'isvilupu.
Sunt creschende e perpetuende·si cun unu ritmu chi ghetat umbra e ponet a beru a tìmere. 

Sunt una piaga, unu disacatu, unu terrore pro totu sas colturas e fintzas pro sa cultura de s'ìsula nostra. Feras famidas chi si sunt corpadas no intre issas ebbia ma finas cun àteras bèstias. Erribios de aterue, de orìgine diferente, ma de sa matessi natura e istripile distruidores, gasi faghende·si prus malas e làmbidas. Si paschent cale si siat tanca. Si nche suspint cale si siat riu. Brutant e istallant in totue. Bi reventint a nche brincare cale si siat mureddu e reticuladu, cresura o làcana. Reales o metafòricos. Non b'at ostàculu chi los arresset, non b'at padente chi no illùdrient. Non b'at cuneta chi los ispantet. Non b'at benidore chi los assustet. E non b'at rispetu chi non disonorent.
E galu non b'at remèdiu, a dolu mannu. Non b'at pratera peruna o esca pro lis firmare su caminu distruidore. Non b'at lege umana o de natura chi los pòngiat in anneu o chi lis catzet su fàmene illacanadu.
Òmines sunt. Homo sapiens. Una ratza mala.

06/08/15

Hiroshima: su ses de austu a sas oto e cuartu.


                                          (Fotografia leada dae sa Rete)


Sa morte in intro e in foras, in sas domos derrutas, in sos caminos desertos e in sas boghes de sos pagos malassortados chi si sunt atacados a sa vida. S'istòria e s'iscola nos allegant petzi de mortos e fertos. De nùmeros, de istatìsticas e de sa potèntzia mortale de s'atòmica. Non chistionant de sàmbene, de fragu malu de istentina. De golleis desertos e àrbores brusiados. De abba pùdida e de dolore! Sos ministèrios la timent, sa cultura. L'istrajant e duncas la càtzigant e la morint.

"Non prus una cultura chi nos consolet in sa suferèntzia, ma una cultura chi nos amparet dae sas suferèntzias e chi las cumbatat e chi nche las elìminet", iscriiat Elio Vittorini in s'editoriale suo, publicadu in su primu nùmeru de "il Politecnico", in su mese de cabudanni de su 1945.
Sa segunda gherra mundiale nche fiat in pessu acabbada e nch'aiat coladu petzi unu mese dae cando sos Istados unidos aiant pesadu in fumu a Hiroshima e a Nagasaki , impreende sas primas bombas nucleares pro iscopu bèllicu.

Su saldu de sa gherra fiat ispantosu, orrorosu. Pagu prus o mancu 70 milliones de mortos, isparghinados dae oriente a otzidente. Ma su chi ispantaiat de prus -e sa pregonta legìtima de tando fiat " Chie est chi at pèrdidu custa gherra? E chie l'at binta?- fiat chi sa gherra nch'aiat cantzelladu sa "personalidade" de sa morte. Nche l'aiat iscollegada dae s'òmine, dae sos patimentos, dae su terrore, dae sos pipios, dae sas ìmbenas, dae su sàmbene e dae sa derrota mundiale.

Thomas Ferebee su bombardieri de su B-29 chi nch'aiat isgantzadu su "Pitzinneddu"("The Little Boy", gistru chi l'aiant postu a s'atòmica), subra de Hiroshima, l'aiat ischidu petzi unos cantos minutos in antis, chi cussa fiat una bidda chi aiant seberadu petzi pro sas cunditziones favorèvoles de su tempus e de su logu. Non b’aiat peruna àtera resone in sos pabiros. Aiat in pessu ischidu chi si no esseret istadu pro chistiones mèteo o geològicas, sa matessi sorte diat èssere tocada a Kokura, a Nigata o a Nagasaki. Subra de su “Enola Gay”, su tempus a disponimentu de s'echipàgiu pro incarcare su butone fiat de unu, duos segundos e tantu lis est bastadu a issos etotu, pro si sapire de su disacatu. Iscurtende sas registratziones de màchina: "Oddeu!" aiant invocadu. E Deus in logos. E morte in totue. Petzi su sonu surdu de s’iscartarada, petzi vìtimas sena cara, cantos sena nùmene e suferèntzias de non pòdere contare pro sos chi sunt subrabìvidos.

Sighiat tando Vittorini: "Nos nch'amus ismentigadu sa funtzione de sa cultura, chi est sa de denuntziare sa violèntzia e s'òdiu e, a pustis de sa denùntzia, colare e carignare, lusingare"
E oe?
Sa cultura de oe, "imprea e frundi", non si prendet a sa Sotziedade. Est una cultura imbelada e fumigosa chi no èducat a sa memòria e duncas a su benidore. Nche semus divènnidos  "òmines de massa" chi non pòmpiant mai a banda de palas e non s’immàginant unu cras. Ma non nos abbigiamus chi, gosi, semus isterrende·nos su caminu pro nche torrare a su passadu prus iscurigosu.

31/07/15

E s'embargu ?

                                           (Fotografia leada dae sa Rete)



Nch'at coladu prus de ses meses dae sa decraratzione comuna istòrica chi at sigilladu s'acordu intre Obama e Raùl Castro pro sa ratzionalizatzione de sas relatziones intre Istados unidos e Repùblica cubana. S'abertura noa in sos raportos diplomàticos est arribada a pustis de s'addòbiu de Pànama intre sos duos dirigentes màssimos, a pustis de una sèrie longa de aperturas cuncambiadas e a pustis chi Obama nch'at cantzelladu a Cuba dae sa lista de sas natziones terroristas, lista a ue Cuba non diat èssere dèvida intrare mai.


Abarrat su puntu prus de importu, s'embargu. Washington l'at subordinadu a unu votu parlamentare difìtzile, ma no at fatu nudda pro l'abrandare, pro li menguare sos efetos, cosa chi imbetzes diat àere pòdidu fàghere. Custu est su singiale chi sos Istados unidos suta suta ant semper pensadu a unu càmbiu de regime in s'Ìsula. Ma est su de s'embargu su caminu berdaderu pro sa paghe, su chi sa Rivolutzione fiat chirchende (e devet sighire a chircare) dae semper, fintzas ischende chi diat èssere unu disafiu titànicu, ca a pustis diat dèvere fàghere sos contos cun una crèschida lestra, forsis sena controllu perunu, de sas disparidades sotziales.


At a èssere sa derrota, a favore de una intre sas duas partes in cunflitu, de su parègiu tècnicu chi sa propaganda de ambas bandas no ammitet, ca preferint a glorificare cadauna su triunfu suo. In su mentres sa tendèntzia mediàtica dominante sighit a istransire a sa margianina sa pregonta de su pro ite Cuba sigat a andare, sigat a campare, a produire, semper a cando e cun totu su chi li tocat. O comente fatzat Cuba a si mòvere galu intre s'impossibilidade de sos Istados unidos a bìnchere cun sa violèntzia e sa brutalidade sas resones de sa rivolutzione cubana e totu sas dificultades chi sos cubanos ant dèvidu afrontare pro si difèndere. Sos dirigentes nât chi sunt prontos a su disafiu e bortas meda ant dimustradu de èssere a tretu de li pòdere parare fronte. Ma est un'àtera batàllia tosta e pro nudda previdìbile, giai cumintzada cun meses e meses de "surplace", comente costumant a nàrrere sos frantzesos. Firmos, cadaunu in sa positzione sua, ogros mirende a intro de sos ogros, istudiende·si.

14/02/15

S'Istràngiu.


Su nara-nara si nch'intendiat finas a banda de foras de su tzilleri, ma cando nch'apo coladu su liminàrgiu, cando apo ghetadu su primu passu a dae intro, b'at faladu unu mudìmene mortale. Petzi su carràschiu de carchi pipadore e sa mùida de sa ràdiu a un'ala, si nche colliat.Chintos a belludu, ant a èssere istados una bindighina o barda ispainados in totue. Totu òmines: a chie sètzidu, a chie ritzu. Comente mi nch'ant bidu si sunt bortados totu a sa ban
da mea comente costumant a fàghere, no isco si ais presente, sos boes e sas bacas cando càpitat de los oviare a tàgios in logu de foras de bidda. Pro bae e pisca cale mistèriu, si girant totus cara tie e ti pòmpiant, ti fissant. In ogros lis leghes una pregunta :ite sas ballas cheres tue inoghe?
Su prus atrividu, ca bi nd'at semper un'in cada tropa, li faghet a su tzilleràrgiu: "istràngiu devet èssere e arratza de cogorosta giughet, non si podet pompiare raju!"
"Mi chi lègiu est!", nch'annanghet, custa bia narende·bi·lu a su chi teniat a costàgiu.
Deo sigo a avantzare e nche crompo a su bangu: "Salude!, fatzo, a mi lu podides fàghere unu cafè?"
"Ello nono!", rispondet su tzilleràrgiu, riende·si·la.
E cuddu, semper su matessi, ma como cun ambos sos cuidales apogiados a palas in segus a su bangu: "Essu istràngiu lègiu, raju!"
In unu bi movet un'iscacàlliu generale, ammiadas e corfos de cuidale s'unu cun s'àteru. Si fiant totus acontzende pro nche bìdere bene cun bene su chi fiat acontessende, ponende·si sa cadrea a s'imbesse pro apogiare sos bratzos e calicunu finas sa barba, supra sos bratzos.
"Mi ca lègiu est custu istràngiu, su còniu nch'apretat!"
Deo fia ponende·li su tzùcaru a su cafè e cuddu li sighit:"Ma a l'ischides chi est lègiu a beru custu istràngiu!"
Tando deo, oramai infadadu: "Iscusa·mi agigu, nara·mi una cosa, ma tue  bellu 
meda ti crees?"
"Nono, pro nudda... ma deo non so istràngiu, però !"

Nche giugo galu in origras su sonu surdu e befulanu de s'iscacàlliu e andadu mi nche so, meru meru. 

08/01/15

TIRITERA.

     (foto leada dae sa retza)
Pro isòrvere sas tulumbas de sa Limba, mancari bamba e sen'ispera, pitzinnos leghide·bos una tiritera. Leghide e imparade. Imparade a memòria. Sa paristòria. Sena timòria.

Un'òmine pro èssere òmine devet rispòndere a s'istintu: distintu, finas tontu, ma cuntentu e bene chintu. A s'istintu de sa fera in carrera Caprera e de sa resone in intro de presone, de su machine e de s'abbistesa, de sa malidade chi no at edade. Pasende e firmende però, a su nessi una bia e lassende sa sia. In ue si siat. Deo, pro nàrrere, intre carre e corru li tiro a su carru, ca batit farre, derre e birra, tiradu a unu chirru che ferru in su furru!
Apo una domo fata como como, una domo reberde e mala a domare, ma bardada a birde che mirada de tzurpu. Sardu, surdu o barda! In ue non b'at bardu ,cordu o babordu,ma b'at burdellu.
Domo sena cantzellu, cresura o barratzellu. Domo lìbera, pìbera e pòbera sèbera.
Nidu, cala de càncala, ruta, derruta e fata a farruta. Ma sìntzera e sintzera che bon'istadera e giusta che òmine onestu. O galana galana, che fèmina cana, ma sena cana.
Domo collida a pare in pare cun compare, amparende e comporende e paris imparende, ma a lascu: sena sidis e sena cascu. Cun carchi tzascu de un'amigu bascu chi nât boscu imbetzes de padente,ma podende giai pudat pudende chimas de mata. O chimeras a s'iscùsiu iscurighende, s'iscuru!
In domo non b'at 
àera, non b'at a àere abba mai e mancu terra o fogu.

Un'abba ebbia b'at e boh, Abbanoa!
Betza e ingannadora, cara a Dessanay, ma contra a Govossai.
Ite b'at? Non bos torrat su contu? Cantecantu sunt chentu contos, chintos e pintos cun puntos prantados e prantos a sa sola. Sola? Cale sola? Sa sola de sos botes? Ma cale botes? Sos cosìngios pro s'iscusòrgiu? O pro sos pistighìngios de Perdu Marras? Pro la cùrrere sa vida a suore e mandighìngios, ma semper a sa sola. Cussa sola. Cussa ebbia. Morta ma bia e...bae e imbia tue!
Imbia s'imbassa, prìngia manna e bagassa, pro chie gastat o incassat finas si est mala e finas si est sola, de su tzugru sa mola, essende dae iscola.
Piga e fala, bati s'ispola e colli sa tela punta a sula che ispina in gula.
Ma bati·la a fura! E colli in tristura che a malesaura mai bida in pintura .
In bonora o in malora ben'apat s'ora!

26/12/14

Contu



A Nadale b’at finas cosas tristas. Eris a mangianu, pro nàrrere, apo assìstidu, sena pòdere fàghere nudda, a un'assachiada rebesta chi si nch'est  acabbada cun una abbutzinada.
Non càpitat a s'ispissu su de s'agatare cara a cara a eventos gasi lègios e cando càpitat est a raru chi unu iscat ite fàghere. Deo so arrumbadu atontonadu cara a cussu disacatu e istolondradu bidende totu cussa violèntzia. Un’èssere malu, una fera aiat abrancadu e martoriadu un'innotzente suta sos ogros de su babbu chi aiat fatu su possìbile, avolotende·si, pro bi lu leare dae francas, ma nudda. Betze brincos s'iscudiat pòber’ànima, pesende·si duos parmos dae terra e iscutinende sos mermos a chentu pre banda pro afrontare a chie fiat ochiende·li su fìgiu.

Bòrulos de s'àteru mundu, de ti pesare s'artudda. Ma nudda at pòdidu fàghere. E deo,ingaddinadu comente fia, galu prus pagu puru.
Un'innotzente non diat dèvere mai patire cosas che a cussa chi apo bidu. Non suta sos ogros de su babu o de un'isentu che a mie chi no apo ischidu ite fàghere pro istransire su chi fiat acontessende·li, s’iscureddu.
Fiat a tzichìrrios chi t’orpilaiant sa carena. Agitende·si e torchende·si pro si nch'illiberare, ma non bi fiat resessende e sa fortza fiat menguende·li semper de prus.

Su boja moviat imbetzes passos pretzisos, balla! No at ispèrdidu nen fortzas, nen tempus pro nche cròmpere a su chi s’aiat postu in conca. Pariat finas chi no esseret sa prima borta chi fiat faghende·lu.
Antzis a sa segura l'aiat giai fatu prus de una bia.
Siat comente si siat, a sas fines l’at agarradu a tzugru e si nche l’at leadu a palas de unu muru, in ue at sighidu s’òpera, finas a cando no apo intesu prus nudda.
Ocannu b’at a àere una mèrula de mancu in sa corte nostra.
Non si cumprendiat bene si fiat mascritu o feminedda a sa pagu pinna chi giughiat.
Ma su gatu, giai s'ischit, no nde pòmpiat cosas gasi e mescamente no nde faghet una chistione sessuale! (MSale)

20/12/14

Onore a Juanne Frantziscu Pintore.



Custu mangianu in Irgoli,premiados sos tres binchidores de su Prèmiu Pintore de Giornalismu.



Momentos de meledu, de allegria e finas duos istantes de cummotzione oe in sa Sala Consiliare de sa Comuna de Irgoli, pro su Prèmiu de Giornalismu organizadu in ammentu de Juanne Frantziscu Pintore.
Sos temas assignados fiant tres : Turismu; Natziones sena Istadu; Informatica.
Ànghelu Canu, lodeinu e Lisandru Beccu,silanesu ant bìnchidu sa categoria de su Turismu e Màuru Piredda, banaresu sa de sas Natziones sena Istadu. Sos tres artìculos, premiados cun dughentos èuros cadaunu dae sa Comuna  de Irgoli in persone de su Sìndigu Juanne Porcu , los at a publicare sa rivista “Eja”de Papiros Editziones. Duncas non iscobiamus inoghe s’argumentu tratadu.
Presentes pro sa cunsigna de su Prèmiu, fintzas Càrminu Pintore  in rapresentàntzia de su babbu e 
Mimmo Bove, s'autore de su sìmbulu de su Prèmiu.

-Fiat un'òmine cun sos pees bene prantados in su presente, ma cun sa mente orientada a su benidore- at naradu in s’istèrrida Diegu Corraine, editore de Papiros, ideadore e organizadore de su Prèmiu, cròmpidu ocannu a sa de duas editziones. -In su duamìgia e dòighi, annu de sa morte, nos fìamus lassados cun sa promissa chi li dia àere publicadu, in sa rivista “Eja”,  s'ùrtimu artìculu suo  in ue chistionaiat de su benidore de sa Limba Sarda colende·nche dae s’oralidade a s’iscritura. Pro mene no un'artìculu ebbia , ma est istadu pròpiu unu testamentu, unu surcu bene sestadu in ue semenare su benidore de sa Limba nostra. Custu Prèmiu est una de sas fainas chi li devo a Juanne Frantziscu- at agiuntu cummòvidu.

E un'àtera iscuta de cummotzione no l'at donada Ànghelu Canu unu de sos binchidores, cando at dedicadu su Prèmiu a sas duas fèminas prus de importu de sa vida sua e chi l'agiudant cada die a superare sas dificultades de sa vida. A sa mama chi, pròpiu tres annos a eris, in tempus de Nadale, si nch'est andada pro semper e a sa mugere chi finas si no est sarda, istimat cun totu su coro sa Sardigna e sa Limba nostra. 
Màuru Piredda nos at dimustradu galu una bia sa passione e sa cumpetèntzia suas in Polìtica Istràngia e , dedichende·li su Prèmiu a sa cumpàngia sua de vida, at serradu narende chi non bidet s’ora chi b’apat unu giornale fitianu in Limba Sarda, in ue pòdere pònnere a frutu totu sa passione sua pro custa professione e dare ispera a àteros giòvanos giornalistas.
Lisandru Beccu , nointames esseret sa de duas bias chi binchiat su Prèmiu, fiat su prus cummòvidu intre sos tres e cun pagos faeddos at dedicadu sa bìnchida a totu sos organizadores e a sos chi fiant presentes custu mangianu.
Unu Prèmiu particulare fintzas a duos pitzinnos de sas iscolas mèdias de Irgoli chi ant partetzipadu a unu cursu de giornalismu pro connòschere sos segretos e sas trassas de unu de sos mestieris prus nòbiles.

A sos àteros annos cun salude e cun semper prus amigos de Sa Limba.

Maurìtziu Sale Buinu


15/12/14

Crèsia e Limba.



Deo cun sa Crèsia tèngio unu raportu particulare. Non m'agradat meda a nd'allegare. Si potzo nde fatzo semper a mancu e no est mancu fàtzile a l'incuadrare. Est unu raportu ispeculativu, de istùdiu, belle semper agnòsticu, de grandu cunsideratzione, ma de belle totale ausèntzia de partetzipatzione e forsis de Fide puru, no isco.
Naradu custu, so prus chi non cumbintu chi, pro su chi pertocat sa Limba, diat èssere cosa bona sa de chircare puntos de cuntatu. 
Cun sos rapresentantes eclesiàsticos,naro. Preìderos, Pìscamos o Cardinales chi siant.
A bisu meu, diat tocare a los acurtziare pro los allegare.
No a los apretare.
In cue b'at pagu ite apretare!
Sunt parte de un'àteru mundu.
Su issoro est unu mundu millenàriu,parallelu.
A cuntatu cun su pòpulu,emmo, ma a su matessi tempus a tesu meda.
Cun règulas suas , collaudadas, firmas.
Tzertu est unu mundu fatu dae òmines e in ue b'at òmines b'at farta.
In ue b'at òmines b'est su bonu e su malu sentidu.
B'at onestade e corrutzione.
Intragna bona e mala.
Ma est inùtile a lis imputare chi sunt petzi a favore de s'italianu e contra a su sardu.
Est argumentu dèbile chi no at a donare frutu. Mai.
Su criu no nch'est in cue, ma in s'istùdiu, in sa deditzione e in sa connoschèntzia de su Mistèriu finas si a nois pagu nos rapresentat o nudda.
Ant a fàghere semper su chi disinnant issos si non si lis bogat argumentos de cabale.
Bi cheret propostas sèrias. Una diat pòdere èssere sa de sas tradutziones de su Testu Sacru e de sa Liturgia dae sa Limba originale, pro nàrrere.
E duncas bi diat chèrrere cumpetèntzia e capatzidades pro lu fàghere.
Non serbit mancu a nche la furriare semper in brulla prenende sos perfilos de fbook cun tzinnos befulanos  a sa Missa in sardu.
A sa segura at a arribare finas cussu, ma cun su tempus e sa collaboratzione.
Non bi nde cheret apretu, ingiùrgias o befas de cada genia ispainadas a chentu pre banda, ca pro issos sunt una Missa intrada e essida ! 

19/11/14

Cando un'essida podet devènnere unu dramma.



Pagu tempus a oe m'at capitadu una cosa e bos la chèrgio contare.Fiat in die de sàbadu, die de sole ispantosa e deo so essidu che a semper a mi fàghere pagos chilòmetros in bitzicleta, conca a Orthullè. A mesu tretu , intre Gonone e su passu de Sìlana mi so oviadu cun àteros apassionados de tziclismu,pagu prus o mancu una dusina, e amus sighidu a andare totus in pare. Sos chi giughiant sa bitzicleta ispetziale pro sa cursa in logu de asfaltu, nos nch'ant codiadu belle deretu ca leat prus in presse. Semus arrumbados in chimbe cun su mezu de foras de bidda e postos nos semus in ria, s'unu in fatu de s'àteru comente si costumat a fàghere in logu de istrada aberta a su tràficu, mesches si est istrinta che a s'orientale sarda. A pustis de unos sete,oto chilòmetros nos lompet dae palas una màchina e imbucat a tzocare sa trumba a supridu, nointames esseremus in ria e belle in pitzu a sa cuneta. A sa segura cheriat puntzurrare, no isco, fat'istat chi no l'acabbaiat. Cherende nos nche podiat colare cun fatzilidade, ca su tràficu in cue no est meda e non si diat èssere postu in perìgulu e mancu a nois diat àere istorbadu, pedalende comente fìamus a puntu in susu e cun sas ancas proadas dae s'isfortzu.

E imbetzes s'autista,unu giovaneddu, at sighidu a tzocare, ponende·si·nos a costàgios e, cun una manovra atrivida (forsis pro nos ispramare),tocat su manùbriu de su primu intre nois, su chi fiat a dae in antis de sa ria, faghende·nche·lu rùere a foras dae su caminu in un'ispètzia de ischervigadòrgiu,no isco si ais presente cussu cantu de istrada. Nos semus firmados deretu pro sucùrrere su chi nche fiat rutu e cuddu in antis at sighidu a andare a bellu,finas rallentende e ammiende a si firmare, imbetzes a unu prontu atzèllerat e si nche fuit. Cando nos semus segurados chi s'amigu non s'esseret istropiadu e non tenneret nudda de grae semus avantzados unos cantos chilòmetros finas a sa funtana de Ponte Romanu in Gianna de Petza e in cue nos amus torradu contos ca, su giòvanu de sa màchina no lu podiat ischire, ma Antoni ,su chi fiat a ùrtimu in sa ria de sos chimbe, teniat montada subra su cascu unu bene de telecameredda, de sas chi s'imperant como pro mantènnere un'ammentu de sas essidas in bitzicleta. E duncas aiat filmadu totu. In su vìdeu si nche bidiat craru su nùmeru de targa de sa màchina e in unu giassu finas sa cara de s'autista chi,cun unu risitu befulanu fiat ammustrende·nos·nche su pòddighe de mesu. Brutu berre!

 Tocaiat a disinnare su ite fàghere. Su bonu intre nois, bidu chi non b'aiat àpidu nudda de grae, non cheriat a fàghere peruna faina legale. Pensaìamus chi fiat unu giovaneddu, macu che caddu a sa segura,ma  chi lu diamus àere pòdidu chircare, ammustrare·li su filmadu e brigare·lu, ma sena denùntzias o cosas gasi. Tzertu sa faina sua nche podiat acabbare meda peus de su comente est andada, ma non fiat sa prima borta chi nos acontessiat cosas de cussa genia e non diat èssere istada mancu s'ùrtima. Su tziclista l'ischimus, in logu de istatale o provintziale no est chi lu bàjulent meda sos chi giughent mezos a motore,ca est lentu. E custu est beru, comente est beru chi unu muntone de tziclistas sunt maleducados e non rispetant su còdighe, nen cussu iscritu e ne mancu cussu morale, pro nàrrere. A  bias mancu sa natura rispetant,imbolende·nche arga a chentu pre banda, ma bastare diat...ajò.
"Est modus in rebus", naraiat Oràtziu. Chirchemus de nos rispetare e bajulare a pare, ca sa vida est una e un'ebbia e,mancari abarret registrada in logu de vìdeu,cando nch'est acabbada, nch'est acabbada.

07/11/14

Su Reticuladu.

      (Foto leada dae sa retza)
B'at unu logu.
B'at unu logu in ue sos problemas non sunt unu problema.
B'at unu logu in ue si ses malàidu ti sanant in s'istante, cun milli e milli retzetas e un'àteru tantu de meighinas.Semper bonas, semper mègius de cale si siat remèdiu apas mai proadu.
B'at unu logu in ue si tenes resone sos àteros non ti la dant mancu a balla e si no nde tenes b'at a àere semper calicunu chi ti la dat, bastante chi tue bi la dias a issu.
B'at unu logu in ue si naras chi Pìgliaru est unu guvernadore bonu ti bolant a tzugru che bespe e si naras chi est malu, su matessi.
B'at unu logu in ue totus sunt contra a totus e fintzas a favore,dipendet dae s'ora e dae s'argumentu.
B'at unu logu chi est che a unu Parlamentu e in ue si votat cada die e si binchet o si perdet sena mancu b'èssere su quorum. O finas eja, ma no nde l'importat nudda a nemos.
B'at unu logu in ue si ses allegru nch'essis tristu e malassortadu e si ses tristu s'iscracàlliu ti nche lu tirant finas a tie.
B'at unu logu in ue sa gente ischit belle totu o finas totu su chi no ischit, ca ischit comente fàghere, pro ischire su chi li serbit a su momentu e cale si siat momentu est bonu pro ammustrare a àtere chi ischit , finas si no ischit belle nudda.
B'at unu logu, e est unu in totu su mundu, in ue derrota polìtica, econòmica e sotziale non bi nd'at, non b'at pòveros e mancu mìseros o ignorantes e, si a bias unu s'intendet pòveru,mìseru o fertu, totus tenent sa solutzione pro lu torrare a ricu, sanu e forte.
B'at unu logu in ue sa paghe e sa gherra sunt cuncordes e a manu tenta, francu su momentu de su pàrrere e de su bisòngiu, ca tando s'isghelant e t'isghelant totus che a su fumu de sàbadu santu.
B'at unu logu in ue sa sabidoria est a bìnchidas de pare cun s'iscièntzia e sos deretos de onniunu s'agatant a istracu baratu subra su bangu de su mercadu. E los agatas totu sa chida, non petzi in die nòdida.
B'at unu logu sena ànima, ma a nois ite nos nd'afutit de s'ànima? Nois tenimus petzi bisòngiu de cumpangia. Tenimus bisòngiu de economia, de finàntzia, de polìtica, de isport e de isportas de machine.
E in cue agatamus totu su chi cherimus, francu su chi nos serbit.
B'at unu logu in ue si cheres podes pònnere cambas,podes megiorare, ma si ses dèbile in conca o in su coro, nche còdias sa pedde o puru ti la ghetant in coddos, che a Santu Portolu.
B'at unu logu chi paret chi nemos lu connoscat o l'apat mai praticadu e imbetzes, a craru o a cua,lu pràticat cada die.
B'at unu logu in ue s'atitant sos mortos, finas si non los connoschimus e cada die b'at un'interru de onorare,ca in cue non s'arresonat pro regione,bidda o bighinadu, in cue
s'arresonat a livellu còsmicu e duncas fintzas còmicu, pro nàrrere.

B'at unu logu in ue nemos ischit ite est sa birgòngia e nemos si nde birgòngiat a lu nàrrere;unu logu in ue su corrutu est a coddu ghetadu cun su corrutore;unu logu in ue sas neghes de s'òmine sunt semper angenas.
B'at unu logu in ue non bi cheret passaportu pro intrare e mancu pro essire.
B'at unu logu in ue non b'at disterrados,disamparados o malintragnados. O forsis eja,ma suta sa caratza de sa fortilesa, de s'atza e de sa balentia chi paret siant sos meres, in cussu logu.

B'at unu logu chi,si non bi fiat istadu,nos diat èssere tocadu a l'imbentare. 
E fatu l'amus.
Facebook, si narat e no est un'Ente Locale, ma còsmicu. 

O forsis còmicu, no isco.

04/11/14

Ammentos fòssiles.




B’at un’annu, in custu contu.
B’at unu cuadru e b’at un’òmine.
B’at unu cuadru de Màriu Delitala, "Sa dispatzada de s'arrendadore", chi  onni borta chi lu torro a bìdere m’ammàchiat. At a èssere una brulla de sos neurones,a sa segura, ma mi nche torrat cun sa memòria a unu tempus chi no apo mai connotu. E mi biso chi  sa die, su ses de ghennàrgiu de su milli e setighentos e setantaduos bi fia deo puru, cuadu in un’ungrone de s’àula, ispiende·nche cussu protzessu e gosende·mi sa sentèntzia. Istrajadu nche l'aiant s'arrendadore, unu tzertu Mureddu, fonnesu e in pare cun issu fintzas su marchesu de Orane, su feudatàriu. Los aiant minetzados chi, si diant èssere istados torrados a Nùgoro, los diant àere mortos ambos. Cussa fiat sa cundenna. E custu deo mi l'ammento comente chi l'apa bìvidu in persone.
Forsis su “deja vu” podet èssere puru a càusa de sa data nòdida,ca nde tèngio finas un'àteru de ammentu de tando.

Custa borta fiat in su mese de trìulas e deo non fia in Nùgoro, ma in Casteddu. A rodeu in sa tzitade,intendia sa gente contende contos de unu giovaneddu chi, in pessu laureadu,  nche fiat cròmpidu a sa càrriga de Giùighe de s'Udièntzia Reale. Nât chi fiat pro voluntade de Càralu Manuelle III de Savòia. Su babbu e sa mama nche l'aiant imbiadu a cue pro si fagheret a abogadu e afidadu si l'aiant a unu de sos mègius de tando: Sarvadore Nieddu, nugoresu. Ma issu, finas si fiat amantiosu de su Deretu, gana de fàghere s'abogadu no nde teniat. Tando nât chi si fiat dadu a istudiare a die e a note e, in su giru de un'annu, nât chi nche l'aiant postu subra sa càtedra de Istitutziones Tziviles e dae cue a Giùighe de su Re. Cussu giòvanu, chi a pustis diat àere codiadu su nùmene suo marcadu a fogu in s'istòria sarda, fiat Giuanne Maria Angioy.
Pensade·bos...in un'annu ebbia duos eventos de importu seculare pro sa Sardigna.
A un'ala sa Cussèntzia Tzìvica de su pòpulu de Nùgoro chi, a pustis de annos de suferèntzia suta su Marchesu de Orane,disinnat a lu tzapare,a lu protzessare e a lu cundennare in pare cun s'arrendadore suo.
E a s'àtera, in un'àteru chirru de Sardigna, unu giòvanu si fiat fatu, sena l'ischire nemos, a cura omeopàtica pro su Sistema Monàrchicu de tando .

Torrende como a su tempus nostru,b’at de nàrrere chi sa dinàmica de su cuadru de Delitala est ispantosa e nos dat a beru s'impressione de nch'èssere in cue in intro, in pare cun sos consigieris,cun su pòpulu de tando, ghetende·lis manu in s’impresa.
 Deo no isco (o nessi non m’ammento) si Nùgoro o si sa Sardigna apat mai connotu sumanas ricas e profetosas, ma sa fieresa, sa severidade e s’atza de cussas caras no mi nche l’ismèntigo,ca est una cosa chi non si nche colat a cua. Gasi comente non mi nche potzo ismentigare sa cultura e su coràgiu de Giuanne Maria. Òmine pràticu , a sa segura. E intre sas òperas de  Voltaire, de Montesquieu o de Rousseau, intre totu sos libros giurìdicos, nche crompeit  a sa Summa de sa Giustìtzia e de sa Libertade, colende dae sa carrera de sa Rebellia, cando, in fatu in fatu a sa nòmina sua a Giùighe Reale,aiat postu sas modinas pro fraigare un’àtera Dispatzada:sa de su Feudalèsimu.

E frighinende·mi custos ammentos, a bias mi pregunto ite diat èssere mègius a fàghere oe, cara a su Guvernadore nostru. Ómine fritu che nie,chi no essit belle mai e belle mai allegat in pùblicu.
Semper dae s’una aposentu a s’àtera de su Palatzu, disconnoschende sas lamentas nostras e mutzende·nos·nche sa Limba.
Forsis lu diamus dèvere agiudare a si sapire de s’anneu chi nche giughimus in intro.
Chirchende sa mègius manera tzertu, ma devimus.
E lu diamus pòdere fàghere a manera atzuda.Torrende·nos, suta metàfora, a cuddu mese de ghennàrgiu bene pintadu dae Delitala.
O a manera dìliga e rafinada che a Giuanne Maria,pro nàrrere.
Duncas istudiende a supridu, formende e firmende sa Cussèntzia nostra.
O puru bi diat èssere sa de très possibilidades: a istaremus calliados a sa muda isetende su tempus benidore!